Δευτέρα, 23 Ιουλίου 2012

hoax-spotting σε blogs και κοινωνικά δίκτυα

Μα εγώ δεν έχω άποψη,
έχω μονάχα κάτοψη,
το ξέρω πια πως πίσω απ' τις ιδέες
υπάρχουνε τα ένστικτα
που ψάχνουν κάποιο στήριγμα
                   --  Ισαακ Σούσης / Λαυρέντης Μαχαιρίτσας
                   "Λέω να την κάνω"

Δυστυχώς βλέπω αυξάνονται και πληθύνονται τα μπαρούφα-news στα (κυρίως μη-τεχνικά) blogs. Τα κόλπα άλλωστε της διασποράς φημών, προπαγάνδας και ψευδών ειδήσεων είναι γνωστά από πολύ παλιά, είτε γίνονται επίτηδες με σκοπό π.χ., τον εκβιασμό, ή τη διασπορά πανικού, είτε είναι θεωρίες συνομωσίας μπας και πάρουμε λίγο παραπάνω traffic.

Ακόμα πιο δυστυχές όμως είναι ότι άνθρωποι που "θα έπρεπε να ξέρουν καλύτερα" αρχίζουν και πιστεύουν τέτοιες "ειδήσεις" και τις αναπαράγουν στα κοινωνικά δίκτυα με αποτέλεσμα να καταλήγουν και σε γνωστές εφημερίδες κλπ. Άλλωστε "1.000 χρήστες του facebook ή 100 blogs δεν μπορεί να έχουν άδικο" :P



Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, σημαντικός λόγος για τη γρήγορη διάδοση των ειδήσεων στα κοινωνικά δίκτυα (άρα και των ψευδών και της προπαγάνδας) είναι και οι "απλοί" κόμβοι, αυτοί που δεν έχουν την υψηλή συνδεσιμότητα των "hubs" / "trend setters" / "celebrities". Άνθρωποι δηλαδή όπως εμείς. Αυτό που λέει το paper είναι ότι οι απλοί αυτοί κόμβοι είναι ο τρόπος με τον οποίο μία φήμη διαδίδεται από hub σε hub. Αν αυτοί "φιλτράρουν" καλύτερα το τι αναπαράγουν, τα γνωστά "παπαγαλάκια" θα έχουν πολύ δυσκολότερο έργο, χωρίς μάλιστα να παρουσιάζεται ανάγκη για κάποιο κεντρικό μηχανισμό λογοκρισίας ή για ποινικοποίηση του λόγου (όπως θα ήθελαν κάποιοι άλλοι καλοθελητές).

Πώς όμως μπορούμε να σχηματίσουμε μια ιδέα στα γρήγορα για το κατά πόσο κάτι είναι αληθές ή hoax?

Μερικές τεχνικές είναι οι παρακάτω:

  • Συνήθως όταν κάποιος "καίγεται" να διαδώσει μία φήμη φροντίζει αυτή να εμφανίζεται αυτολεξεί ή σχεδόν αυτολεξεί σε πολλά σημεία σε μικρό σχετικά χρονικό διάστημα, ιδιαίτερα δε αν αυτά μοιάζει να είναι "άσχετα" μεταξύ τους. Είναι πολύ εύκολο να εντοπιστεί αυτό απλά κάνοντας copy & paste 2-3 φράσεις από το επίμαχο κείμενο στο google, βλέποντας τον αριθμό των αποτελεσμάτων και εξετάζοντας μερικές από τις αναδημοσιεύσεις και τα σχόλια σε αυτές.
  • Επίσης οι λογαριασμοί κοινωνικών μέσων ή τα blogs που χρησιμοποιούνται για τέτοιους σκοπούς συνήθως κυρίως αναδημοσιεύουν, ενώ παράγουν πολύ λίγο original περιεχόμενο. Άρα βλέποντας τα υπόλοιπα άρθρα ή posts του "ύποπτου" λογαριασμού, αν τα περισσότερα είναι αναδημοσιεύσεις, αυτό τον κάνει ακόμα πιο ύποπτο.
  • Συνήθως φυσικά οι φήμες διαδίδονται ανώνυμα / δεν είναι προφανές ποιος έχει γράψει το αρχικό άρθρο. Και αυτό πρέπει να κάνει το bullshit detector να χτυπάει τουλάχιστον πορτοκαλί.
  • Ο τίτλος είναι συνήθως όσο το δυνατόν πιο "ελκυστικός" (στην Ελλάδα οι αναφορές σε πολιτικά κόμματα, το μνημόνιο, την Τρόικα, πτώχευση, δραχμή, χαράτσι, φόροι, πολέμους, celebrities, κρυμμένους θησαυρούς κλπ είναι τα κλασικά τρικ. Δε λέω φυσικά ότι όλες οι αναφορές σε αυτά είναι hoaxes, κάθε άλλο, απλά ότι αυτά είναι keywords που προσελκύουν το ενδιαφέρον αυτό τον καιρό). Όταν γενικά βλέπετε κάτι που φαίνεται "πολύ καλό για να είναι αληθινό", σχεδόν πάντα απλά δεν είναι αληθινό.
  • Τα "γεγονότα" που αναφέρει κάθε τέτοια "είδηση" είναι όλα ή τα περισσότερα προφανώς ψευδή, π.χ., μπορεί να λέει ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας είναι 25εκ, ή ότι "σε καμία άλλη χώρα στον κόσμο δε γίνεται το Χ" κλπ. Πράγματα που είναι εύκολο να διαπιστωθούν αν είναι αλήθεια ή όχι με μία απλή αναφορά στις επίσημες πηγές (ή και στη wikipedia, αλλά με προσοχή φυσικά).
  • Αν γίνεται αναφορά σε κάποιο άλλο άρθρο π.χ., μέσω link, διαβάστε το άλλο άρθρο ολόκληρο, μη μείνετε μόνο στον τίτλο. Εντοπίστε τα πιθανά "λογικά άλματα", π.χ., "τα σκυλιά πετούν" να υποστηρίζεται από ένα άρθρο που ουσιαστικά λέει "αυτό το αεροπλάνο είναι σκυλί".
  • Πολλές φορές το hoax έχει ήδη διαπιστωθεί και κάνοντας απλά μια αναζήτηση με τον τίτλο + τη λέξη "hoax" οδηγούμαστε σε κάποια σελίδα που το άρθρο καταρρίπτεται με πειστικά στοιχεία (τα οποία φυσικά επίσης ελέγχουμε, δεν είναι σπάνιο να διαδίδονται ψευδείς αλλά αληθοφανείς ειδήσεις επίτηδες για να διαψευστούν). 
  • Αν θέλετε να αναδημοσιεύσετε σε σοβαρό blog, εφημερίδα ή περιοδικό, το σωστότερο είναι η επιδίωξη τηλεφωνικής επαφής με αυτόν που διαδίδει μία είδηση.
  • Δείτε πότε δημιουργήθηκαν τα επίμαχα blogs ή twitter accounts και κάντε μια πρόχειρη ανάλυση φίλων / followers / αναδημοσιεύσεων.
  • Για twitter / facebook δείτε το σκορ τους στο Klout (της αρχικής δημοσίευσης πάντα, γιατί δυστυχώς ειδικά στην Ελλάδα η αναδημοσίευση ακόμα και σε "έγκυρα" μέρη χωρίς κανένα έλεγχο δεν είναι καθόλου σπάνια).
  • Χρησιμοποιήστε το Identify στο Firefox ή το HoverMe στο Chromium.
  • Crowdsourcing: ρωτήστε την άποψη των φίλων σας για μια είδηση, κυρίως των ειδικών στο σχετικό τομέα π.χ., των ηλεκτρονικών για ηλεκτρονικά ή των λογιστών για φορολογικά θέματα, ή των ντόπιων για ειδήσεις που αφορούν μια διαφορετική από τη δική σας χώρα ή περιοχή. Ως παράδειγμα επιτυχημένης εφαρμογής αυτής της πρακτικής αναφέρεται συχνά ο Andy Carvin.
  • Για εικόνες που υποψιάζεστε ότι μπορεί να είναι "ψηφιακά επεξεργασμένες" ή "συνθέσεις" (αυτό που λέμε υποτιμητικά "έχει πέσει photoshop"), ρίξτε μια ματιά στα δεδομένα EXIF, ελέγξτε για edits με error level analysis (π.χ., εδώ) και κάντε ένα reverse image search με το tineye. Για παράδειγμα η κλασική φωτογραφία-photoshop που διαδόθηκε πρόσφατα με τον καρχαρία: , η ανάλυση και η αναζήτηση με το tineye.

Άσκηση για το σπίτι: ιδιαίτερα αν είστε οι ίδιοι ειδικοί σε ένα τομέα π.χ., ηλεκτρονικά, πληροφορική, ιατρική, λογιστικά, νομικά κλπ, βρείτε ένα άρθρο που σύμφωνα με τις γνώσεις σας είναι προφανώς ανυπόστατη φήμη, προπαγάνδα ή απάτη, μέσα στα "ειδησεογραφικά" blog posts / social media κλπ (τα ελληνικά ή τα ξένα αν το post αφορά την Ελλάδα) και εφαρμόστε τα παραπάνω εργαλεία. Θα εκπλαγείτε με το τι θα δουν τα μάτια σας ...

Ελπίζω να βλέπουμε περισσότερα δημόσια debunkings τέτοιων άρθρων από εδώ και στο εξής. Άλλωστε, άλλη πρόσφατη σχετική μελέτη μας λέει ότι:
Holthoefer found that regardless of which set of data they used (e.g. blogs or Twitter), the epidemic model was missing a key aspect of online interactions: influential spreaders. Influential spreaders serve as gate keepers of information, and they tend to have the power to quash a budding rumor before it spreads widely. (πηγή
Επίσης, αν έχετε άλλα "κόλπα" που χρησιμοποιείτε για να ανακαλύψετε γρήγορα το τι "παίζεται" σχετικά με ένα άρθρο από αυτά που παρουσιάστηκαν παραπάνω, θα με ενδιέφερε να τα ξέρω μέσα από τα σχόλια.

Τέλος, αν κάποιος από όσους διαβάσουν αυτό το blog έχει ικανότητες γραφίστα / μαρκετίστα και θα μπορούσε να φτιάξει ένα ωραίο περιληπτικό infographic με τις τεχνικές ώστε να μπορούμε να το μοιραζόμαστε στο facebook / twitter / identica / diaspora κλπ για να ευαισθητοποιήσουμε τους φίλους μας και αυτό θα ήταν παραπάνω από ευπρόσδεκτο ...

Μερικά χρήσιμα links για περισσότερες λεπτομέρειες:


1. The 4 telltale signs of propaganda on Twitter

2. #bias: Measuring the Tweeting Behavior of Propagandists

3. B.S. detection for journalists

4. B.S. detection for digital journalists (video)

5. A journalist's guide to verifyig images

6. Ένα ενδιαφέρον άρθρο για το demo ενός εργαλείου κριτικής ανάγνωσης.

7. B.S. detection for Digital Content

8. Investigative Reporting and Advanced BS Detection

9. Storyful's verification process

10. Why Rumors Spread Fast in Social Networks - Max Plank Institute

11. Ultra-Fast Rumor Spreading in Social Networks

12. Anatomy of a Twitter Rumor

13. How to fight a rumor

14. How to make and spread rumors

15. Rumor has it: Identifying Misinformation in Microblogs

16. Identifying Rumors and Their Sources in Social Networks

17. A measure of individual role in collective dynamics


Το άρθρο αυτό δημοσιεύεται με άδεια CC-BY-SA

6 σχόλια:

  1. Ωραιος. Από το... πληκτρολόγιο μου το πήρες!
    Εχω σκοπο για αναφορα σε αυτα στο ερχομενο editorial, μα με καλυπτει πληρως το παραπανω,
    Να θυμησουμε οτι ΔΥΣΤΥΧΩΣ & τα τεχνολογικα sites/blogs εδω στην Ελλαδα ξανουν ακριβως το ιδιο,
    Ενα προσφατο παραδειγμα: http://unregistered.gr/2012/07/featured/%CE%B7-apple-%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%84%CF%8E%CE%BD%CE%B5%CE%B9-%CF%84%CE%BF-android-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CF%80%CF%8C%CE%BB%CF%85%CF%84%CE%B7-%CF%80%CE%B1%CF%84%CE%AD%CE%BD%CF%84/

    Τελος υπαρχουν & τα Blogs τα... "ειδησιογραφικα" που κανουν copy-paste, σχετικες αναδημοσιευσεις της ηλιθιοτητας & της προπαγανδας και τις σερβιρουν στον κοσμο.
    Κλασικο & κραυγαλεο παραδειγμα το tsantiri.
    Με μια ερευνα που εχουμε κανει η συντριπτικη πλειοψηφια χρητων του Facebook, αναδημοσιευουν πανω απο 10 "αραθρα του" ημεησιως με περισσοτερους απο 150 (τουλαχιστον) ανθρωπους να δινουν links του.
    Ενα αλλο σημαντικο και επικινδυνο ειναι καποια σκριπτ που ετρεχαν (& ισως ακομα περιστασιακα η μη) καποιες τετοιες "ειδησιογραφικες" σελιδες.

    Οπως & να εχει γεγονος ειναι πως τα λεγομενα αυτα blogs ειναι ιδια ακριβως με τα ΜΜΕ και συμβαλουν τα μεγιστα στην προπαγανδα.
    Αλλωστε αν κατι επαναλαμβανετασι συχνα, οι ανθρωποι με τον καιρο θα το δεχτουν σαν αληθεια.
    Ο νο 1 κανονας της προπαγανδας.

    Τι πρεπει να κανουμε?
    Να εξοργιστουμε και να αντιδρασουμε, οπως πολυ ορθα ειχες πει και πιο παλια: http://osarena.net/opinions/afiste-tous-aforismous-ke-exorgistite.html

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  2. Αυτό που λέει το άρθρο ότι μπορούμε να κάνουμε είναι απλά να μην πατάμε "share"/"retweet"/reblog/whatever για μη εξακριβωμένα posts (γιατί έτσι γινόμαστε πρόβατα / παπαγαλάκια κι εμείς άθελά μας για συμφέροντα που μπορεί μετά να κληθούμε να τους πληρώσουμε από την τσέπη μας, ειδικά όταν πρόκειται για πολιτικούς εκβιασμούς). Προσπάθησα να δείξω κάποιες τεχνικές ώστε η δουλειά της εξακρίβωσης να γίνει λίγο ευκολότερη.

    Επίσης μπορούμε να γράφουμε άρθρα όπως του unregister που έδειξες, που καταρρίπτουν ένα hoax ή φήμη. Οι μελέτες που αναφέρθηκαν φαίνεται να δείχνουν ότι αυτό κάνει αρκετά μεγάλη ζημιά στην προσπάθεια των πάσης φύσεως "ψυθιριστών", κάτι που για μένα τουλάχιστον δεν ήταν προφανές πριν διαβάσω αυτά τα papers και παίξω με τα simulations που προτείνουν.

    Τέλος θα ήταν καλό γι αυτό να ενημερώσουμε και τους φίλους μας για τα παιχνίδια που παίζονται στην πλάτη τους ώστε να προστατεύονται και αυτοί.

    Θα ήταν ωραία αν είχαμε ένα καλό bullet list / infographic με τις μεθόδους εξακρίβωσης και το μήνυμα ότι "if unsure DON'T share", ώστε να το μοιραζόμαστε στα κοινωνικά δίκτυα. Αυτό θα βοηθούσε να χτυπηθούν οι πάσης φύσεως "ψυθιριστές" με τα ίδια τους τα όπλα όπως κάνει το GPL/copyleft για το copyright.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  3. Παντελή, μιλάς για το Ελληνικό διαδίκτυο προφανώς.
    Οπότε έρχεται & η καίρια (ρητορική βέβαια) απορία:
    Το δισδικτυο στην χωρα μας, ανεβηκε με το Facebook. Η δε μικρη Ελλαδιτασ ειναι 7η η 8η στα ρανκς του Facrbook απο ενεργους χρηστες και καθημερινη συμμετοχη.
    Οπως σου ειπα αν κανεις μια ερευνα, θα δεις πως οι αναδημοσιευσεις στο Facebook, ειναι απο 5-6 σελιδες και σωρηδον τα ιδια αρθρα σε μια βδομαδα.
    Αυτο πρακτικα σημαινει πως τα προτυπα θεμτα ειναι ελαχιστα & προφανως απο σελιδες συγγενεις των ΜΜΕ (πχ: ακομα ο κοσμος θεωρει σημαντικη πηγη ενημερωσης το in.gr του Λαμπρακη. Στο δημοσιο ειναι στο 99% των υπολογιστων ως αρχικη σελιδα).
    Ξερω, ξερεις, ξερουμε σελιδες διαμαντια με προτυπα αρθρα, οι οποιες ειναιπατος στα ρανκς.
    Και αυτο επειδη ειναι αντι (αντι facebook, αντι system, κλπ).
    Μεγαλη η ιστορια & εχω αρκετα στοιχεια στα χερια μου.

    Σε αυτο που λες, ενα προσφατο παραδειγμα ειναι & με τον "ανθρωπιστη-μετανοιωμενο" ταυρομαχο.
    Εγω το ειδα σαν αναδημοσιευση σε πανω απο 10-12 σελιδες & διαμοιρασμο απο 20-30 ανθρωπους τουλαχιστον.
    Βεβαια η αληθεια και παλι ειναι διαφορετικη και την ειπε με ενα αντι-αρθρο το http://greenchef.gr/2012/07/%CE%BF-%CE%BC%CE%B5%CF%84%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%B9%CF%89%CE%BC%CE%AD%CE%BD%CE%BF%CF%82-%CF%84%CE%B1%CF%85%CF%81%CE%BF%CE%BC%CE%AC%CF%87%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CF%8D%CE%B8%CE%B9/
    Σε αρωταω λοιπον (ρητορικα παντα) ποσοι απο αυατ τα προβατα που τσιμπησαν θα κανουν share την παραγματικη ειδηση πιο πανω?
    Προφαβως κανεις η απειροελαχιστοι.

    Το θεμα ειναι πιο βαθυ & εχει να κανει με τις σελιδες που δεν εχουν τιποα δικο τους μα αναδημοσιευουν σωρηδον.
    Λιγο κολο, λιγο χαχαχα, λιγο "επανασταση", οπως ακριβως και τα καναλια.
    Το γιατι ειναι μεγαλη ιστορια.
    Θα κανω καποια στιγμη συντομα ενα ρθρο, εκτος & αν θες να σου δωσω στοιχεια και να το συνεχισεις εδω αφου το αρχισες.

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  4. Ναι, το θέμα είναι να βοηθήσουμε/παρακινήσουμε όσο το δυνατόν περισσότερους να ΜΗΝ κάνουν share το ψεύτικο άρθρο, όχι τόσο το να κάνουν share το αληθινό αν και φυσικά και αυτό θα ήταν επιθυμητό. (Ο καλύτερος τρόπος όμως για να γίνονται share τα αληθινά θα ήταν να δημιουργηθεί ένα blog με αποκλειστικό focus την κατάρριψη μύθων. Κάτι τέτοιο θα μπορούσε να μαζέψει αρκετό ranking bonus ώστε να αρχίσει κόσμος να μοιράζεται αυτά τα post. Θα πρέπει όμως να βρεθεί κόσμος να το κάνει).

    Άπαξ και μπορούμε να συνοψίσουμε τις παραπάνω τεχνικές σε απλά 4-5 bullets θα μπορούσαμε να φτιάξουμε ένα "viral" post "Πώς να προστατευτείτε από τα παπαγαλάκια" ή κάπως έτσι για να ευαισθητοποιηθεί ο κόσμος. Φυσικά δε μιλάμε για όσους κάνουν share επίτηδες (αυτοί προφανώς δε σώζονται) αλλά για τον απλό κόσμο.

    Δεν μπορώ να κάνω από εδώ κάποια ανάλυση όπως αυτή που προτείνεις τόσο γιατί δεν έχω ιδιαίτερο "investigative reporting" ταλέντο όπως έχετε στο osarena και δεύτερον γιατί δεν έχω ούτε αρκετούς αναγνώστες ώστε να έχει αξία. Οπότε θα σου πρότεινα να γράψεις αυτό που έχεις στο νου σου και απλά αν κάτι υπάρχει στο παραπάνω άρθρο που θα σε βόλευε να το ενσωματώσεις feel free :)

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  5. Το αληθινό πρόβλημα είναι η έλλειψη κριτικής σκέψης.
    Την κριτική σκέψη την αποκτούμε όταν διαβάσουμε:
    α) την Λογική του Αριστοτέλη ή τα παράγωγα έργα με βάση αυτήν,
    β) την Ηθική που πάλι σχετίζεται με τον Αριστοτέλη, και μας μαθαίνει την σχέση ανθρώπου-κοινωνίας-νόμου-δικαιώματος-χρέους κτλ.
    Μέχρι τον 20ο αιώνα υπήρχαν πολλά βιβλία με θέμα Λογική-Ηθική που είχαν εξελίξει το θέμα, έγραφαν κάνε αυτό γιατί θα έχεις τις συγκεκριμένες συνέπειες.
    Ακόμα πρέπει να διαβάζουμε καλά άρθρα για να δομείται η σκέψη αντί να αποδομείται, π.χ. άρθρα «ποιας η αδερφή...».

    Τα πραγματικά προβλήματα είναι η διάλυση της σκέψης και ότι δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε το σωστό(αλήθεια) από το λάθος(ψέμα).

    ΑπάντησηΔιαγραφή
  6. Η μεγάλη μαλακία είναι ότι πολύ μεγάλο μέρος της κίνησης του ελληνικού internet και ίσως και της παγκόσμιας, πιστεύω γίνεται μέσω facebook. Ειδικά σε μαγαζιά και επιχειρήσεις και φυσικά στο δημόσιο όπου οι υπάλληλοι ξύνονται και χαζολογάνε όλη τη μέρα στο facebook, ποστάρουν ότι βλακεία βρουν για κανένα like και ανοίγουν και ότι βλακεία ανεβάζει ο καθένας σε στυλ "να δώ αυτό μια στιγμή" "να δω και το άλλο" και περνάει η μέρα χαλαρά και μέσα από το facebook περνάει όλο το σκουπιδαριό του internet...

    ΑπάντησηΔιαγραφή